خانه - اخبار - آیا تغذیه و طب در اخلاق و تربیت تاثیرگذار است ؟

آیا تغذیه و طب در اخلاق و تربیت تاثیرگذار است ؟

تغذیه در تربیت و اخلاق موثر است .
بسیار می شود که یک حالت بحرانی روحی و غم و اندوه شدید جسم را در مدت کوتاهی، ضعیف و پژمرده و ناتوان می سازد، موهای انسان را سفید، چشم را کم نور، قوت و توان را از دست و پا می گیرد؛ عکس این مساله نیز صادق است که حالات خوب جسمانی در روح انسان اثر می گذارد، روح را شاداب و فکر را قوت می بخشد.
از قدیم الایام تاثیر غذاها بر روحیات اخلاق انسانی مورد توجه دانشمندان بوده است و حتی این مطلب جزء فرهنگ توده های مردم شده است؛ مثلا، خونخواری را مایه قساوت و سنگدلی می شمردند، و معتقد بودند که عقل سالم در بدن سالم است.
در آیات قرآن مجید و روایات اسلامی نیز نشانه های روشنی برای این معنی دیده می شود.
از جمله در آیه ۴۱ سوره مائده درباره گروهی از یهود که مرتکب کارهای خلافی از قبیل جاسوسی بر ضد اسلام و تحریف حقایق کتب آسمانی شده بودند، می فرماید:
«آنها کسانی هستند که خدا نخواسته است دلهایشان را پاک کند (اولئک الذین لم یرد الله ان یطهر قلوبهم )
و بلافاصله در آیه بعد می فرماید: «سماعون للکذب اکالون للسحت؛ آنها بسیار به سخنان تو گوش فرا می دهند تا آن را تکذیب کنند و بسیار مال حرام می خورند! »
این تعبیر نشان می دهد که آلودگی دلهای آنها بر اثر اعمالی همچون تکذیب آیات الهی، و خوردن مال حرام بطور مداوم بوده است؛ زیرا بسیار از فصاحت و بلاغت دور است که اوصافی را برای آنها بشمرد که هیچ ارتباطی با جمله «لم یرد الله ان یطهر قلوبهم» نداشته باشد.
و از این جا روشن می شود که خوردن مال حرام سبب تیرگی آیینه دل و نفوذ اخلاق رذیله و فاصله گرفتن با فضائل اخلاقی است.
در آیه ۹۱ سوره مائده درباره شراب و قمار می فرماید: «شیطان می خواهد در میان شما به وسیله شراب و قمار، عداوت ایجاد کنند؛ انما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العداوة و البغضاء فی الخمر و المیسر» .
بی شک عداوت و بغضاء دو حالت درونی و اخلاقی است که در آیه بالا رابطه میان آن و نوشیدن شراب ذکر شده، و این نشان می دهد که غذا و نوشیدنی حرامی همچون شراب می تواند در شکل گیری رذائل اخلاقی همانند پرخاشگری و ستیزه جویی و عداوت و دشمنی اثر بگذارد.
در آیه ۵۱ سوره مؤمنون می خوانیم: «ای پیامبر! از غذاهای پاکیزه بخورید و عمل صالح انجام دهید؛ یا ایها الرسل کلوا من الطیبات و اعملوا صالحا» .
بعضی از مفسران معتقدند ذکر این دو (خوردن غذاهای پاک و انجام عمل صالح) پشت سر یکدیگر دلیل بر وجود یک نوع ارتباطی بین این دو است، و اشاره به این است غذاهای مختلف آثار اخلاقی متفاوتی دارد، غذای حلال و پاک، روح را پاک می کند و سرچشمه عمل صالح می شود، و غذاهای حرام و ناپاک روح و جان را تیره و سبب اعمال ناصالح می گردد
در تفسیر «روح البیان» بعد از اشاره به ارتباط عمل صالح با بهره گیری از غذای حلال به اشعار زیر استناد شده:
علم و حکمت زاید از لقمه حلال عشق و رقت آید از لقمه حلال! لقمه تخم است و برش اندیشه ها لقمه بحر و گوهرش اندیشه ها
و در شعر دیگری نقل می کند:
قطره باران تو چون صاف نیست گوهر دریای تو شفاف نیست
از لحاظ دینی، آیا غذاها بر روی اخلاق و روحیه انسان، تأثیر می گذارند؟
در روايات زيادى كه در كتب حدیثی مربوط به «اطعمه و اشربه» آمده است، رابطه اى ميان بسيارى از غذاها و اخلاق خوب و بد، بيان گرديده که به چند نمونه از آن ها اشاره می کنیم :
– در روایات متعددى مى خوانیم : یكى از شرایط استجابت دعا پرهیز از غذاى حرام است؛ از جمله، در حدیثى آمده است كه
– در حدیثى از امام صادق علیه السلام مى خوانیم : «ان الله لایستجیب دعاء بظهر قلب قاس؛ خداوند دعایى را كه از قلب قساوتمند برخیزد مستجاب نمى كند!» از این احادیث مى توان نتیجه گرفت كه غذاى ناپاك و حرام، قلب را تاریك و قساوتمند مى كند؛ و به همین دلیل، دعاى حرام خواران مستجاب نمى شود و از اینجا به رابطه نزدیكى كه در میان ناپاكى درون و تغذیه حرام وجود دارد، مى توان پى برد.
– در حدیث معروف امام حسین علیه السلام در روز عاشورا آمده است كه بعد از ایراد آن سخنان داغ و پر محتوا و گیرا در برابر لشكر لجوج و قساوتمند كوفه، هنگامى كه ملاحظه كرد آنها حاضر به سكوت و گوش دادن به سخنانش نیستند، فرمود: «آرى! شما حاضر به شنیدن سخن حق نیستید زیرا شكمهاى شما از غذاهاى حرام پر شده است، در نتیجه خداوند بر دلهاى شما مهر زده است و هرگز حقایق را درك نمى كنید! (ملئت بطونكم من الحرام فطبع الله على قلوبكم).
– در روایات دیگرى آمده است كه رابطه اى در میان خوردن غذاى حرام و عدم قبول نماز و روزه و عبادات، وجود دارد؛ از جمله، در حدیثى از پیامبراكرم صلى الله علیه و آله مى خوانیم: «من اكل لقمة حرام لن تقبل له صلوة اربعین لیلة، و لم تستجب له دعوه اربعین صباحا و كل لحم ینبته الحرام فالنار اولى به و ان اللقمة الواحدة تنبت اللحم؛ هركسى لقمه اى از غذاى حرام بخورد تا چهل شب نماز او قبول نمى شود، و تا چهل روز دعاى او مستجاب نمى گردد و هر گوشتى كه از حرام بروید، آتش دوزخ براى آن سزاوارتر است؛ و حتى یك لقمه نیز باعث روییدن گوشت مى شود!» بدیهى است براى قبولى نماز، شرایط زیادى لازم است، از جمله حضور قلب و پاكى دل، اما غذاى حرام پاكى قلب و صفاى دل را از انسان مى گیرد.
-در روايات متعددی از پيامبراكرم صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام آمده است كه: «من ترك اللحم اربعين صباحا ساء خلقه ؛كسى كه چهل روز گوشت را ترك كند، اخلاق او بد مى شود!» از اين حديث به خوبى استفاده مى شود كه در گوشت ماده اى است كه اگر براى مدت طولانى از بدن انسان قطع شود، در روحيات و اخلاق او اثر مى گذارد، و كج خلقى و بد اخلاقى به بار مى آورد.البته استفاده زياد از گوشت حيوانات نيز در بعضى از روايات مذموم شمرده شده، ولى از ترك آن براى مدت طولانى نيز در بسيارى از روايات نهى شده است.
-در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى خوانيم: «عليكم بالزيت فانه يكشف المرة …. و يحسن الخلق؛ بر شما لازم است كه از زيت (زيت به معنى روغن زيتون يا هرگونه روغن مايع است) استفاده كنيد، زيرا صفرا را از بين مى برد… و اخلاق انسان را نيكو مى كند!»
-در حديثى از امام صادق عليه السلام مى خوانيم: كه از كلام پيامبر صلى الله عليه و آله چنين نقل مى كند : «من سره ان يقل غيظه فلياكل لحم الدراج؛ كسى كه دوست دارد خشم او كم شود گوشت دراج را بخورد!» (دراج پرنده‏اى است ‏شبيه به كبك كه گوشت لذيذى دارد). از اين تعبير بخوبى استفاده مى شود كه رابطه اى ميان تغذيه و خشم و بردبارى وجوددارد.
-در روايت مشروحى از تفسير عياشى از امام صادق عليه السلام نقل شده درباره اين كه چرا خداوند خون را حرام كرده؛ ایشان مى فرمايند : «و اما الدم فانه يورث الكلب و قسوة القلب و قلة الرافة و الرحمة لا يؤمن ان يقتل ولده و والديه ….؛ اين كه خداوند خوردن خون را حرام كرده به خاطر آن است كه سبب جنون و سنگدلى و كمبود رأفت و مهربانى مى شود … تا آنجا كه ممكن است فرزند و يا پدر و مادرش را به قتل برساند!» در بخش ديگرى از اين روايت مى فرمايد: «و اما الخمر فانه حرمها لفعلها و فسادها وقال ان مدمن الخمر كعابد الوثن و يورث ارتعاشا و يذهب بنوره و يهدم مروته؛ و اما شراب، خداوند آن را به خاطر تأثير و فسادش حرام كرده است و فرمود شخص دائم الخمر مانند بت پرست است؛ بدنش لرزان مى شود، و نور (معنويت) او را از بين مى برد، و شخصيت او را ويران مى سازد!»
-در روايات متعددى كه در کتاب كافى درباره انگور آمده است رابطه ميان خوردن انگور و برطرف شدن غم و اندوه ديده مى شود؛ از جمله، در حديثى از امام صادق عليه السلام مى خوانيم: «شكى نبى من الانبياء الى الله عزوجل الغم فامره الله عزوجل باكل العنب; يكى از پيامبران الهى از غم و اندوه (و افسردگى) به پيشگاه خداوند متعال شكايت كرد؛ خداوند متعال به او دستور داد كه انگور بخورد!» اين حديث تأكيد بيشترى است بر مساله ارتباط تغذيه با مسائل اخلاقى.
– در احاديث متعددى نيز رابطه خوردن انار و از ميان رفتن وسوسه هاى شيطانى و به وجود آمدن نورانيت قلب ديده مى شود؛ از جمله، در حديث معتبرى از امام صادق عليه السلام آمده است كه مى فرمود: «من اكل رمانة على الريق انارت قلبه اربعين يوما؛ كسى كه يك انار را ناشتا بخورد، چهل روز قلبش را نورانى مى كند».
-در روايت متعددى در باب «خوردن» تعبيراتى ديده مى شود كه همه نشانه ارتباط تغذيه با روحيات و مسائل اخلاقى است؛ از جمله، در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى خوانيم كه به جعفر (ابن ابى طالب) عليهماالسلام فرمود: «يا جعفر كل السفرجل فانه يقوى القلب و يشجع الجبان؛ اى جعفر! « به» بخور، قلب را تقويت مى كند و ترسو را شجاع مى سازد!»
-در بعضى از احاديث رابطه ميان غذاى اضافى و سنگدلى و قساوت و عدم پذيرش موعظه ديده مى شود؛ از جمله، در كتاب «اعلام الدين » از پيغمبر اكرم (ص) نقل شده كه فرمود: «اياكم و فضول المطعم فانه يسم القلب بالقسوة و يبطى ء بالجوارح عن الطاعة و يصم الهمم عن سماع الموعظه؛ از غذاى اضافى بپرهيزيد كه قلب را پر قساوت مى كند و از اطاعت حق تنبل مى سازد و گوش را از شنيدن موعظه كر مى نمايد!» فضول الطعام (غذاى اضافى) ممكن است اشاره به پرخورى باشد يا غذاهاى باقى مانده و فاسد شده، و در هر حال از رابطه تغذيه و مسائل اخلاقى خبر مى دهد. از اين حديث بخوبى استفاده مى شود كه غذاى اضافى سه پيامد سوء دارد : قساوت مى آورد؛ انسان را در انجام عبادات و طاعات تنبل مى كند؛ و گوش شنوا را در برابر مواعظ از انسان مى گيرد! اين مطلب كاملاً محسوس است كه وقتى انسان غذاى زياد و سنگين مى خورد عبادات را به زحمت به جا مى آورد و نشاطى براى عبادت ندارد؛ به عكس هنگامى كه غذاى ساده و كم مى خورد قبل از اذان صبح بيدار است، نشاط و حالت مطالعه و عبادت دارد. همچنين به تجربه رسيده است هنگامى كه انسان روزه مى گيرد رقت قلب پيدا مى كند و آمادگى بيشتر براى شنيدن مواعظ در او حاصل مى شود؛ بعكس هنگامى كه شكم پر است فكر انسان درست كار نمى كند و خودش را از خدا دور مى بيند.
– در احاديث اسلامى در ارتباط نوشيدن عسل با صفاى قلب، از اميرمؤمنان على عليه السلام مى خوانيم: «العسل شفاء من كل داء و لا داء فيه يقل البلغم و يجلى القلب؛ عسل شفاى تمام بيماري ها است و در آن بيمارى نيست؛ بلغم را كم مى كند و قلب را صفا مى بخشد»
از مجموع آنچه در بالا آورديم و روايات فراوان ديگر كه ذكر آنها به طول مى انجامد بخوبى استفاده مى شود كه رابطه نزديكى ميان تغذيه و روحيات و اخلاقيات وجود دارد. هرگز نمى گوئيم غذاها علت تامه براى اخلاق خوب يا بد است، بلكه همين اندازه مى دانيم كه طبق روايات بالا يكى از عوامل زمينه ساز پاكى و اخلاق، تغذيه است هم از نظر نوع غذاها و هم از نظر حلال و حرام بودن آنها. دانشمندان امروز نيز معتقدند بسيارى از پديده هاى اخلاقى به خاطر هورمون هائى است كه غده هاى بدن تراوش مى كند و تراوش غده ها رابطه نزديكى با تغذيه انسان دارد؛ بر همين اساس، بعضى معتقدند كه گوشت هر حيوانى حاوى صفات آن حيوان است، واز طريق غده ها و تراوش آنها در اخلاق كسانى كه از آن تغذيه مى كنند اثر مى گذارد. مثلاً گوشت درندگان انسان را درنده خو مى كند یا گوشت خوك صفت بى بند و بارى جنسى را كه از ويژگيهاى اين حيوان است به خورنده آن منتقل مى سازد. اين از نظر رابطه طبيعى و مادى است، از نظر رابطه معنوى نيز آثار خوردن غذاى حرام غير قابل انكار است، غذاى حرام قلب را تاريك و روح را ظلمانى مى كند و فضائل اخلاقى را ضعيف مى سازد
«شريك ابن عبدالله » روزى وارد بر «مهدى » خليفه عباسى شد، مهدى به او گفت بايد حتماً يكى از سه كار را انجام دهى. شريك سؤال كرد كدام سه كار؟ گفت يا قضاوت را از سوى من بپذيرى و يا تعليم فرزندم را برعهده بگيرى، و يا غذائى (با ما) بخورى! شريك فكرى كرد و گفت سومى از همه آسانتر است، مهدى او را نگه داشت و به آشپز گفت انواعى از خوراك مغز آميخته با شكر و عسل براى او فراهم ساز. هنگامى كه «شريك» از آن غذاى بسيار لذيذ و حرام فارغ شد، آشپز رو به خليفه كرد و گفت اين پيرمرد بعد از خوردن اين غذا، هرگز بوى رستگارى را نخواهد ديد! فضل ابن ربيع مى گويد مطلب همين گونه شد، و شريك ابن عبدالله بعد از اين ماجرا هم به تعليم فرزندان آنها پرداخت و هم منصب قضاوت را از سوى آنها پذيرفت.
در این بخش تاثیر تغذیه، مزاج و طب اسلامی را بر سه عرصه الف- همسریابی و همسرداری ب- تربیت فرزند ج- اخلاق فردی و اجتماعی بررسی خواهیم کرد.

نقش طب اسلامی در تشکیل خانواده موفق
ایجاد علاقه، روابط جنسی،تفاهم، آرامش ، فرزندآوری
نقش مزاج در اﻧﺘﺨﺎب همسر
در نگاه قرآن کریم ازدواج موفق ریشه آرامش و پس از آن عشق و دلسوزی است
ﮔﺮم ﻣﺰاﺟﺎن داراي ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ و توان جنسی ﻗﻮي اي ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﮔﺮﻣﯽ ﭼﻮن ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺤﺮك و ﻗﺪرت و ﺟﻨﺒﺶ اﺳﺖ
ﺳﺮد ﻣﺰاﺟﺎن ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ ﺿﻌﯿﻔﯽ دارﻧﺪ، اﻓﺮاد ﺳﻮداوي ﺗﻮان ﺟﻨﺴﯽ ﭘﺎﯾﯿﻦ و ﻣﯿـﻞ ﺟﻨـﺴﯽ زﯾﺎدي دارﻧﺪ و ﺷـﺪﯾﺪ اً ﻋﺎﺷـﻖ ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ.
اﻓﺮاد ﺻﻔﺮاوي ،ﺟﻤﺎع ﺑﺎﻻﯾﯽ دارﻧﺪ آﻧﻬﺎ ﮐﻤﺘﺮ از دﻣﻮي ﻫﺎ ﺳﺖ .
اﻓﺮاد ﺑﻠﻐﻤﯽ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺳﺮدي ﻏﺎﻟﺐ در ﺑﺪن آﻧﻬﺎ ﻫﻢ ﺗﻮان ﺟﻨﺴﯽ و ﻫﻢ ﻣﯿـﻞ ﺟﻨـﺴﯽ ﮐﻤـﯽ دارﻧﺪ .)ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺑﻠﻐﻤﯽ ﻫﺎ (دارﻧﺪ اﻣﺎ ﻣﯿﻞ ﺟﻨﺴﯽ ﺑﺎﻻﯾﯽ دارﻧﺪ
اﻓﺮاد ﺑﻠﻐﻤﯽ اﻓﺮادي ﻋﺎﺷﻖ ﭘﯿﺸﻪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ و در ﻋﺸﻖ ﺑﻪ اوج ﻧﻤﯽ رﺳﻨﺪ
ﺑـﺮاي ﺧﻮﺷـﺒﺨﺖ ﺷـﺪن زوﺟـﯿﻦ، اﯾﺠـﺎد ﺗﻔـﺎﻫﻢِ اﯾﺠﺎد ﻋﺸﻖ و ﺻﻤﯿﻤﯿﺖ و ﺗﻄﺎﺑﻖ ﺟﺴﻤﯽ و روﺣﯽ زوجین لازم است و ﺑﺎﯾﺪ زن و ﺷﻮﻫﺮ داراي ﻣﺰاج ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ .
ﮔﺮم ﻣﺰاج ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﮔﺮم ﻣﺰاج ازدواج ﮐﻨﺪ و ﺳﺮد ﻣﺰاج ﺑﺎ ﺳﺮد ﻣﺰاج .
« ﭼﺮا زوﺟﯿﻦ ﺑﺮاي ﺗﻔﺎﻫﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻄﺎﺑﻖ ﻣﺰاﺟﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ؟ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮرﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮔﺮم ﻣﺰاﺟﺎن اﻓﺮادي ﻓﻌﺎل و ﭘﺮ ﺟﻨﺐ و ﺟﻮش ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺳﺮد ﻣﺰاﺟﺎن اﻓـﺮادي ﮐﻨـﺪ و ﺑﯿﺤـﺎلﻫﺴﺘﻨﺪ .ﺣﺎل اﮔﺮ زن و ﺷﻮﻫﺮ داراي ﻣﺰاج ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ ..ﻓﺮد ﻓﻌﺎل و ﭘﺮ اﻧﺮژي از ﻓﺮد ﻓﻌﺎل و ﭘﺮ اﻧﺮژي ﺧﻮﺷﺶ ﻣﯽ آﯾﺪ .عدم تطابق ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﻋﺸﻖ و ﻋﻼﻗﻪ زوﺟﯿﻦ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻢ ﮐﻢ ﺧﻮاﻫﺪ کرد. ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ اﻓﺮاد ﺻﻔﺮاوي ﺣﺎﻓﻈﻪ ﺧﻮﺑﯽ دارﻧﺪ و ﺗﯿﺰ ﻫﻮش ﻫﺴﺘﻨﺪ .اﯾﻦ اﻓﺮاد ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺳﻨﺦ ﺧﻮد ﯾﻌﻨﯽ اﻓﺮادِ داراي ﻣﺰاج ﮔﺮم و ﺧﺸﮏ ازدواج ﮐﻨﻨﺪ؛ ﭼﻮن در ﺻﻮرت ﻋﺪم رﻋﺎﯾﺖ ﺗﻄﺎﺑﻖ ﻣﺰاﺟﯽ اﯾﻦ اﻓﺮاد ﻗﺎدر ﺑﻪ درك ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد . دﻣﻮي ﻣﺰاﺟﺎن ) ﮔﺮم و ﺗﺮ (داراي روﺣﯿﻪ ﺷﺎد، ﺧﻮش ﻣﺸﺮب و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺣﺎل ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯿﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﻓـﺮد ي ﺑـﺎ ﯾﮏ ﻓﺮد ﺳﻮداوي )ﺳﺮد و ﺧﺸﮏ (ازدواج ﮐﻨﺪ .ﻓﺮد ﺳﻮداوي ﮔﻮﺷﻪ ﮔﯿﺮ ﺑﻮده و ﺗﻤﺎﯾﻠﯽ ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺖ در اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻧـﺪارد اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺗﻘﺎﺑﻞ ﻣﺰاﺟﯽ ﮐﻪ دارﻧﺪ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎﻫﻢ ﮐﻨﺎر ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ . ﺧﻮﻧﺴﺮدي و ﺑﯽﺧﯿﺎﻟﯽ، ﯾﮑﯽ از ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺑﻠﻐﻤﯽ ﻣﺰاﺟﺎن است .ﺿﺮب اﻟﻤﺜﻞ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺻﺎدق اﺳﺖ . « آب ﻣﯿﺒﺮد اورا ﺧﻮاب ﻣﯿﺒﺮد ﺑﺎﺷﺪ و ﻃﺮف دﯾﮕـﺮ ﮔـﺮم ﺑﺎﺷـﺪ، ﯾﮏ ﻃﺮف ﻫﻤﯿﺸﻪ در اﺿﻄﺮاب ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﺑﯽﺧﯿﺎل .ﻓﺮد ﮔﺮم ﻣﺰاج از ﺑ ﯽﺧﯿـﺎﻟﯽ ﻃـﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ ﺧـﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد و اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ در دراز ﻣﺪت ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻨﻔﺮ و اﻧﺰﺟﺎر او از ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ.ﻣﺘﻘـﺎﺑﻼً ﻓـﺮد ﺳـﺮد ﻣـﺰاج )ﺑﻠﻐﻤﯽ (ﻧﯿﺰ ﻓﺮد ﮔﺮم ﻣﺰاج را ﺑ ﻪﺧﺎﻃﺮ اﺿﻄﺮاب و ﻋﺠﻮل ﺑﻮدﻧﺶ ﺳﺮزﻧﺶ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ .
ﻋﻠﻞ ﻧﺎزاﯾﯽ :
دو ﻋﻠﺖ از ﻋﻠﻞ ﻧﺎزاﯾﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ زﻣﯿﻨـﻪ ﻫـﺎي ﻣﺰاﺟـﯽ ﺑﺮﻣﯽ ﮔﺮدد، ذﮐﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد : در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ رﺣﻢ ﺑﺴﯿﺎر ﮔﺮم ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﻄﻔﮥ ﻣﺮد ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﮔﺮﻣﺎي ﺑﺎﻻي رﺣﻢ، ﺗﻮان ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺟﻨﯿﻦ را ﻧﺪارد و ﻣﯽ ﺳﻮزد و در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ رﺣﻢ ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺮد ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎز ﻫﻢ ﻧﻄﻔﻪ ﻣﻨﻌﻘﺪ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد و ﻣﻨﯽ ﻣﻨﺠﻤﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد .در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐـﻪ ﻣﻨـﯽ در ﯾﮏ وﺿﻌﯿﺖ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻣﺘﻌﺎدل ﺑﺎﺷﺪ و دﯾﮕﺮ ﺷﺮاﯾﻂ اﻧﻌﻘﺎد ﻧﻄﻔﻪ ﻓﺮاﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﻄﻔﻪ ﻣﻨﻌﻘﺪ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺣﺎل اﮔﺮ اﯾﻦ اﻋﺘﺪال رو ﺑﻪ ﮔﺮ ﻣ ﯽﺑﺎﺷﺪ، ﺟﻨﯿﻦ ﻣﺬﮐﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ؛
و اﮔــﺮ اﯾﻦ اﻋﺘﺪال رو ﺑﻪ ﺳﺮدي ﺑﺎﺷﺪ، ﺟﻨﯿﻦ ﻣﺆﻧﺚ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻮاﻣﻞ دﯾﮕﺮي ﻫﻢ در ﺗﮑﻮﯾﻦ ﺟﻨﯿﻦ ﻣﺆﻧﺚ ﯾﺎ ﻣﺬﮐﺮ دﺧﯿﻞ اﻧﺪ. ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل: ﻣﺰاج واﻟﺪﯾﻦ، زﻣﺎن ﺟﻤﺎع و …..
ﺳﺮدي و ﮔﺮﻣﯽ اﻧﺪاﻣ ﻬﺎي ﺟﻨﺴﯽ، ﻫﺮﯾﮏ ﻋﻼﺋﻤﯽ دارﻧﺪ.ﻣﺜﻼ اﻧﺪام ﺟﻨﺴﯽ ﮔﺮم، ﻋـﻼوه ﺑـﺮ ﮔﺮﻣـﯽ ﻇـﺎﻫﺮي، ﻣـﻮي درﺷﺖ و زﯾﺎد و ﺳﯿﺎه دارد و اﻧﺪام ﺟﻨﺴﯽ ﺳﺮد، ﺑﺮ ﻋﮑﺲ اﺳﺖ .در اﮐﺜﺮ ﻣﻮارد وﻗﺘﯽ ﻣﺰاج ﮐﻠﯽ ﺑﺪن ﮔﺮم اﺳـﺖ، ﻣـﺰاج اﻧﺪام ﺟﻨﺴﯽ ﻫﻢ ﮔﺮم اﺳﺖ و وﻗﺘﯽ ﻣﺰاج ﮐﻠﯽ ﺑﺪن ﺳﺮد اﺳﺖ، ﻣﺰاج اﻧﺪام ﺟﻨﺴﯽ ﻫﻢ ﺳﺮد ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد .

نقش طب اسلامی در تربیت فرزندان
تربیت جسمی، جنسی، عاطفی، دینی و اجتماعی

نقش طب اسلامی در فضایل و رذایل
عوامل موثر در تربیت و تقویت فضایل اخلاقی:
تقویت عقل، ذهن و حافظه
تقویت عقل
حجامت
خوردن کندر
شانه زدن
خوردن عسل
خوردن چغندر
خوردن سرکه
خوردن هلیله
خوردن سداب
خوردن کرفس
خوردن خرفه
خوردن مویز
تقویت حافظه :
حجامت
مسواک زدن
روزه گرفتن
خواندن قرآن
عسل
کندر
مویز
خواب قیلوله
تقویت قلب
عطر
به

حسن خلق فرزند در شکم
خوردن خربزه
خوردن پنیر و خربزه
خوردن کدو
خوردن مادر به

زیبایی فرزند در شکم
خوردن به مادر

شجاعت فرزند در شکم:
خوردن کندر مادر
بردباری فرزند در شکم
خرما

نشاط
به؛
شستن دست قبل غذا
شستن سر با سدر
شستن لباس
خوردن انگور
استجابت دعا
خوردن حلال

تقویت دربرابر سحر و شیطان
خوردن سیب
خوردن سویق
خوردن خرما
شستشوی با خطمی
زینت سفره به سبزی
خوردن به
خوردن انار

نورانیت قلب
خوردن انار
خوردن گلابی
خوردن ترنج
خوردن تلبینه
خوردن سرکه

دل نرمی:
خوردن کدو
خوردن عدس
خوردن انجیر

مهربانی:
خوردن گوشت کبک
خوردن کدو
خوردن روغن زیتون


رذائل اخلاقی :
تنبلی
خوردن غذای مانده
پرخوری
خوردن غذای حرام
غلبه بلغم
غلبه دم

موعظه گریزی
خوردن غذای مانده
حرام خواری

قساوت قلب:
خوردن غذای مانده
خوردن خون
سودا
خوردن گوشت زیاد

تند خویی
ترک روغن زیتون
ترک خوردن گوشت
ترس
سودا

افسردگی، فکر و خیال، کینه و غضب
سودا

بی ارادگی
غلبه بلغم


تاثیر ویژگی های برخی غذا در اخلاق و تربیت :
گوشت کبک
پیامبر علیه السّلام فرمود: «من سرّه ان یقل غیظله فلیأ کل لحم الدرّاجـ؛» کسی کـه دوست دارد خشم او کم‌ شود،گوشت‌ دراج بخورد.
همچنین فرمود: «من اشـتکی فؤاده و کثر غمّه،فلیأ کـل لحـم‌ الدّرّاج؛ هر که دل‌نگران‌[و بیمار دل‌]است و غـم‌ و انـدوه فراوانی دارد،گوشت دراج بخورد
نیز فرمود: «إذا وجد أحدکم غمّا أو کربا لا یدری ما‌ سببه‌ فلیأ‌ کل لحم الدّرّاج فـإنّه یـسکن عنه إن شاء اللّه؛» هرگاه یکی از شـما در خـود غـم و نگرانی و افسردگی‌ احساس نـمود و از مـنشأ آن اطلاعی نداشت،برای‌ رفع آن گوشت دراجـ‌ بـخورد؛چون‌ که با این کار- و به خواست خدا-نگرانی و ناراحتی‌اش فروکش‌ می‌نماید
عسل
امیر مؤمنان علی علیه السّلام فرمود: «العسل شـفاء مـن کلّ داء و لا داء فیه‌ یقلّ‌ البلغم و یجلو القـلب؛» عسل،شفای هـمه‌ی بیماری‌هاست‌ و‌ در‌ آن بـیماری نـیست.عسل، بلغم را مـی‌کاهد و قلب راجلا می‌دهد و صـفا می‌بخشد
روغن زیتون
پیامبر اسلام علیه السّلام فرمود: «علیکم بالزّیت فإنّه یکشف المرّة و یذهب البلغم‌ و‌ یشدّ‌ العصب و یذهب بالضّنی‌ و یـحسّن الخـلق ؛ بر شما لازم است که از زیت(روغن زیتون یـا هـر گونه روغـن مـایع)استفاده کـنید؛زیرا صفرا را آشکار و بـلغم را از بـین می‌برد و عصب را تقویت،بیماری‌ را نابود و اخلاق انسان‌ را‌ نیکو می‌کند».
نیز فرمود: «علیکم بالزّیت فإنّه…یطیّب النّفس و یذهب‌ بالغمّ؛ بر شما لازم است که از روغـن زیـتون‌ استفاده کـنید،زیرا نفس را پاکیزه می‌کند و اندوه و افسردگی را می‌زداید»
حضرت رسول صـلّی اللّه عـلیه و آلهـ‌ در وصـیتی‌ بـه امـام علی علیه السّلام‌ فرمود: «یا علیّ کل الزّیت و ادّهن به فإنّه من‌ أکل الزّیت و ادّهن به‌ لم یقربه الشّیطان أربعین‌ صباحا؛ ای علی!روغن زیتون بخور و آن را به‌ خود‌ بمال.هر‌ که‌ روغن زیتون بخورد و آن را به‌ بدن خـود بمالد،شیطان تا چهل پگاه به او نزدیک‌ نمی‌گردد».
امام رضا علیه ‌‌السّلام‌ فرمود: «ن عم الطّعام الزّیت یطیّب النّکهة و یذهب‌ بالبلغم و یصفّی اللّون و یشدّ‌ العصب‌ و یذهب‌ بالوصب و یطفئ الغضب؛ روغن زیتون،خوب‌ طعامی است که دهان را خوش‌بو می‌کند،بلغم را می‌برد،رنگ پوست را‌ درخـشنده مـی‌نماید،عصب‌ را نیرومند و بیماری را نابود می‌کند و خشم را فرو می‌نشاند. »
خرما
پیامبر اکرم‌ علیه السّلام فرمود: «أطعموا المرأة‌ فی‌ شهرها الّتی تلدفیه التّمر فإنّ‌ ولدها یکون حلیما نقیا؛ به زن باردار در ماهی که‌ در آن وضع حمل می‌کند،خرما بخورانید که فرزند او بـردبار و پرهـیزکار خواهد شد».
امام صادق علیه السّلام فرمود: «م‌ن أکل فی‌ یوم سبع تمرات عجوة علی الرّیق‌ من تمر العالیة لم یضرّه فی ذلک الیوم سمّ و لا سحر و لا شیطان؛ هر که در روز،نـاشتا هـفت دانه‌ خرما-از نوع مرغوبش-بخورد،در آن روز سم و سـحر و شـیطان‌ به او زیان نمی‌رساند»
کشمش
پیامبر علیه السّلام فرمود: «علیکم بالزّبیب فإنّه یطفئ المرّة و یأکل البلغم‌ و یصحّ الجسم و یحسّن الخلق و یشدّ العصب و یذهب بالوصب؛ به شما سفارش می‌شود به‌ خوردن مـویز(کشمش)؛چون کـه‌ صفرا‌ را خاموش‌ می‌کند،بلغم را می‌برد،به بـدن سـلامتی می‌بخشد، خلق را نیکو،عصب را قوی و بیماری را نابود می‌کند. »
حضرت رسول اعظم صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «علیکم بالزّبیب فإنّه یکشف المرّة و یذهب‌ بالبلغم‌ و یشدّ العصب و یذهب بالإعیاء و یحسّن‌ الخلق و یطیب النّفس و یذهب بالغم؛ به شما سفارش می‌شود به خوردن مویز(کشمش)که‌ صفرا را آشـکار مـی‌کند،خستگی را می‌برد،خلق را نیکو می‌کند و نفس را‌ پاکیزه‌ می‌دارد‌ و اندوه و افسردگی‌ را می‌زداید»
امام علی‌ علیه‌ السّلام فرمود: «الزّبیب یشدّ القلب و یذهب بالمرض و یطفئ‌ الحرارة و یطیّب النّفس…و یذهب بالغمّ و یطیّب‌ النّفس ؛کشمش،قلب را تقویت و بیماری را‌ دور می‌کند،حرارت‌ را‌ فرو می‌نشاند، نفس را پاکیزه‌ می‌کند،اندوه و افسردگی را می‌زداید‌ و نـفس را پاکـیزه می‌دارد. »
انگور
امام صادق عـلیه السّلام فرمود: «شکا نبیّ من الأنبیاء إلی اللّه عزّوجل الغمّ‌ فأمره عزّوجلّ بأکل العنب؛ یکی از پیامبران‌ الهی‌ از‌ اندوه‌ و افسردگی به پیشگاه خداوند شکایت کـرد،خدای متعال به او دستور‌ داد که‌ انگور بخورد. »
انگور سیاه
امام صادق علیه السّلام فرمود: «إن نوحا شکا إلی اللّه الغـمّ فـأوحی اللّه إلیـه کل‌ العنب الأسود‌ فإنّه‌ یذهب‌ بالغم؛ نوح علیه السّلام از غم و اندوه به پیشگاه خداوند شکایت کرد،خدای متعال‌ به‌ او‌ وحی کرد:انگور سـیاه ‌ ‌بـخور؛چون که انگور سیاه،غم و اندوه را می‌برد»
انجیر
در حدیث آمده است: «من أراد أن یرقّ‌ قلبه‌ فلید‌ من من أکل البـلس و هـو التـّین ؛هر که می‌خواهد دل نازک و رقیق‌ القلب‌ شود،می‌بایست‌ از‌ خوردن انجیر غافل نگردد»
انار
پیامبر بزرگ اسلام علیه السّلام فرمود: «من أکل رمـّانة حتّی یستتمّها نوّر‌ اللّه‌ قلبه‌ أربعین‌ لیلة ؛هر که انار را تا دانه‌های آخر بخورد، خدا قـلبش را تا چهل شب نـورانی‌ می‌گرداند»
هـمچنین فرمود: «کلوا الرّمّان فلیست منه حبّة تقع فی المعدة إلاّ أنارت القلب و أخرست‌ الشّیطان؛ انار‌ بخورید، هر‌ دانه‌ای از انار که در معده قرار می‌گیرد،موجب‌ نورانیت دل و کری شیطان می‌شود»
امام علی‌ علیه‌ السّلام فرمود: «کلوا الرّمّان بشحمه فإنّه دباغ المعدة و مـا من‌ حبّة استقرّت فی معدة‌ امرئ‌ مسلم‌ إلاّ أنارتها و نفت الشّیطان و الوسوسة عنها أربعین صباحا؛ انار را با پوسته‌ی سفید و نازکی که‌ بین‌ دانه‌های آن‌ قرار دارد،بخورید؛چون که معده را دباغی می‌کند. هر حبه‌ای از انار که‌ خورده‌ شـود‌ و وارد مـعده‌ی یک‌ فرد مسلمان گردد،قلبش منور می‌شود و[شرایط را مهیا می‌کند که تا]چهل روز از‌ وسوسه‌های‌ شیطانی‌ در‌ امان است»
امام سجاد علیه السّلام فرمود: «من أکل رمّانة یوم الجمعة علی الرّیق‌ نوّرت‌ قلبه‌ أربعین صباحا فطرد عنه وسوسة الشّیطان و مـن طـرد عنه وسوسة الشّیطان لم یعص اللّه عزو جلّ و من‌ لم یعص اللّه أدخله الجنّة؛ هر که در روز جمعه ناشتا انار بخورد،قلبش چهل‌ پگاه‌ نورانی‌ می‌گردد و وسوسه‌ی شیطان از او دور‌ می‌گردد؛و هر‌ که‌ وسوسه‌ی شیطان از او طرد گردد،خدا را نافرمانی‌ نمی‌کند‌ و هر کـه خـدا را نافرمانی نکند، خدا او را وارد بهشت می‌کند»
امام‌ صادق‌ علیه السّلام فرمود: «من أکل رمّانة‌ علی‌ الرّیق أنارت‌ قلبه‌ أربعین‌ یوما؛ کسی‌ که ناشتا یک انار بخورد،چهل روز قلبش‌ را‌ نورانی می‌کند».
نیز فرمود: «من أکل رمّانة علی الرّحیق أنارت قـلبه فـطردت‌ شیطان الوسـوسة أربعین‌ صباحا؛ کسی‌ که ناشتا انار بـخورد،قلبش نـورانی مـی‌شود و تا چهل روز از وسوسه‌ی‌ شیطانی‌ درامان می‌ماند».
همچنین فرمود: «أیّما مؤمن أکل‌ رمّانة‌ حتّی یستوفیها أذهب‌ اللّه عزّوجلّ الشّیطان عن إثارة قلبه مائة یوم و من‌ أکل ثـلاثة‌ أذهـب‌ اللّه الشـّیطان عن إثارة قلبه‌ سنة‌ و من‌ أذهب اللّه عزّوجلّ‌ الشـّیطان‌ عـن إثارة قلبه سنة لم‌ یذنب‌ و من لم یذنب دخل الجنّة؛ هر مؤمنی‌ که یک عدد انار را به طور کامل‌ بخورد،خدای- عزّوجلّ-شیطان‌ را به مدت صـد روز از‌ نـورانیت‌ قلبش‌ دور مـی‌کند‌ و هر‌ که سه عدد انار‌ را به طور کامل بخورد،خداوند شیطان را بـه مدت یک سال‌ از نورانیت قلبش می‌راند و او‌ گناه‌ نمی‌کند و با گناه‌ نکردن به بهشت‌ می‌رود»
به مقتضای‌ روایات،بین‌ خوردن‌ انار و از‌ میان‌ رفتن‌ وسـوسه‌های شـیطانی و بـه وجود آمدن نورانیت‌ دل،رابطه‌ای برقرار است.
به

رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «کلوا‌ السّفرجل‌ فإنّه‌ یـقوّی القـلب و یشجّع‌ الجبان ؛«به»بخورید که خوردن آن،قلب‌ را تقویت‌ می‌کند‌ و ترسو‌ را‌ شجاع می‌سازد»
نیز حضرت به جعفر بن ابی طالب علیه السـّلام فـرمود: «یا جـعفر کل السّفرجل فإنّه یقوّی القلب و یشجّع الجبان؛ ای جعفر!«به»بخور که قلب‌ را تقویت و تـرسو را شـجاع‌ می‌نماید»
امام صـادق علیه السّلام فرمود: «إنّ فی السّفرجل خصلة لیست فی سائر الفواکه؛ همانا در«به»خاصیتی وجود دارد که در دیـگر خوراکی‌ها نیست »
توضیح در تـوضیح فـرمود: «یشجّع الجبان؛ به آدمی،شجاعت می‌بخشد». محمد بن شهاب زهری می‌گوید: از امام‌ صادق‌ علیه السّلام شنیدم که مـی‌گفت:زیبر در حـالی که در دستش«به»بود،نزد پیامبر صلّی اللّه علیه و آله آمد، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله پرسید:چه در دست داری؟گفت:یا رسول‌ اللّه!این«به»است.حضرت فـرمود:ای زبـیر!«به» بخور؛زیرا در‌ آنـ‌ سه خاصیت است.پرسید:آن سه‌ خاصیت کدام است؟حضرت فرمود:«یجمّ الفؤاد و یسخّی البخیل و یشجّع الجبان؛ دل را آسوده‌ می‌کند(و بـاعث قـوت قلب می‌شود)،بخیل را به‌ سخاوت وا می‌دارد‌ و ترسو را شجاع می‌کند ».
امام‌ علی‌ علیه السّلام فرمود: «أکل السّفرجل قـوّة للقـب الضـّعیف و یطیّب‌ المعدة و یزکّی الفؤاد و یشجّع الجبان ؛خوردن‌ «به»مایه‌ی قوت قلب است،معده را پاکیزه و دل‌ را تزکیه می‌نماید‌ و به آدمی شجاعت می‌بخشد »
رسول اکـرم‌ صـلّی اللّه علیه و آله فرمود: «أطعموا حبالاکم السّفرجل فإنه یحسّن أخلاق‌ أولادکم؛ به زنان‌باردار خود«به»بخورانید؛ چون که موجب حـسن خـلق فـرزندانتان می‌گردد »
در روایت دیگری فرمود: «أطعموه حبالاکم فإنّه یحسّن أولادکم؛ به» را به زنان باردار خود‌ بخورانید،چون‌ که موجب‌ زیبایی‌[جسم و خـوی‌]فرزندان شـما می‌شود ».
امام بـاقر علیه السّلام فرمود: «السّفرجل یذهب بهمّ الحزین؛ «به»غم و اندوه را می‌برد»
عدس
پیامبر اسلام صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «شکا نـبیّ مـن الأنبیاء إلی اللّه عزّوجلّ قساوة قلوب‌ قومه‌ فأوحی اللّه‌ عزّوجل إلیه و هو فی‌ مصلاّة:أن مرقومک أن یأکلوا العدس فإنّه یرقّ‌ القلب و یـدمع العـین و یذهب الکبریاء‌ و هو طعام‌ الأبرار؛ یکی از پیامبران در مورد قساوت قلب‌ قومش به درگاه‌ خداوندی‌ شـکوه‌ نـمود؛در حالی که‌ در عبادتگاهش بود،از سوی خداوند-عزّوجلّ- به او وحـی شـد کـه:امتت را به خوردن عدس دستور بده؛چون عدس ‌‌باعث‌ رقـت قـلب می‌گردد و اشک‌ را از چشم جاری می‌کند و کبر را می‌زداید‌ و غذای‌ نیکان‌ است»
امام صادق علیه السّلام از پدرانش نـقل مـی‌کند که… پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در‌ مصلای خـویش مـستقر بود و عـبد اللّه بن تیهان‌ آمد و عـرض کـرد:یا‌ رسول‌ اللّه!من در جلسات شما خیلی شرکت می‌کنم و بسیار از شما موعظه می‌شنوم،اما نمی‌دانم چـرا رقـت قلب ندارم‌ و از چشمانم اشک جاری نـمی‌شود!؟پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به‌ او فـرمود: «یا ابـن التّیهّان علیک‌ بالعدس و کله فـإنّه یـرقّ‌ القلب و یسرع الدمعه و یذهب الکبریاء و هو طعام‌ الأبرار و قد بارک فیه سبعون نبیّا؛ ای پسر تیهان!بر تـو بـاد به خوردن عدس؛چون که رقـت‌ قلب مـی‌آورد و تـسریع‌ می‌کند‌ در جاری شـدن اشـک‌ و تکبر را می‌زداید،آن غذای نـیکان اسـت و خدا هفتاد پیامبر را در عدس برکت داد »
کدو
پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «إذا طبختم فأکثروا القرع فإنّه یسرّ القلب‌ الحزین؛ ۱۴وقتی‌ غـذا‌ مـی‌پذید،در آن کدو(از نوع‌ کدو حلوایی)زیاد بریزید؛چون دل محزون را شـادمان می‌گرداند »
همچنین فـرمود: «من أکل الدّبـّاء بـالعدس رقـّ قلبه عند ذکر اللّهـ‌ عزّوجل؛ ۲۴هر که کدو را با عدس بخورد،هنگام‌ یاد خدا از رقت قلب‌ بهره‌مند‌ می‌گردد »

نقش خواب در اخلاق و تربیت :
در روایات چند نوع خواب معرفی شده برای هر یک اثراتی بیان شده است. تحقیقات تجربی نیز این مطالب را تأیید می‌كند.
خواب غفلت : خوابیدن در مجلس پند و یادآوری است. حضرت آیت الله مجتهدی(ره) می فرمودند: یكی از خطباء تهران می فرمودند: همیشه شخصی را می دیدم كه در جلسات متعدد پای منبر من می آید ، لذا من هم نمی توانستم مطالب تكراری را بگویم ، روزی به او گفتم : امیدوارم صحبتهای من برای شما مفید باشد ، و باعث تضییع وقتتان نباشم زیرا شما را می بینم كه الحمدلله مقید به شنیدن صحبتها و احادیث این حقیر هستید ، او گفت : بله ، مدتی است كه دچار بی خوابی شده ام ، و دكتر هم توصیه كرده است كه سعی كن بیشتر استراحت كنی و بخوابی ، اما با این وجود خوابم نمی برد ولی در پای منبر شما نمی دانم چگونه است كه از همه جا بهتر می خوابم در آن موقع متوجه شدم كه این شخص برای خوابیدن می آید نه برای درک مطلب . ظاهراً منبریها و وُعّاظ ، هم كار پدر را می كنند ، چون نصیحت می نمایند ، و هم كار مادر را ، چون لالائی می خوانند
۲ – خواب بدبختی : خوابیدن در وقت نماز است.
۳ – خواب لعنت (فیلوله) : خواب بعد از طلوع آفتاب است كه انسان را كسل می كند .
۴ – خواب عذاب (عیلوله) : خواب بین الطلوعین ؛ از فجر (نماز صبح) تا طلوع آفتاب كه مذموم و بد می باشد. در روایات از خوابیدن قبل از طلوع آفتاب ، بسیار نهی شده و مكروه است . حضرت رسول (صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه ) : زمین به سوی خدا ناله و فریاد می كند از سه چیز : … خواب كردن بر آن قبل از طلوع آفتاب . حضرت صادق (علیه السلام ) : خواب بامداد شوم است و روزی را منع می كند و رنگ را زرد می كند و صورت را زشت می كند … و بدرستی كه خداوند روزی را مابین طلوع صبح تا طلوع آفتاب قسمت می نماید … و مرغ بریان و ترنجبین بر بنی اسرائیل در این وقت نازل می شد ، هر كه در این وقت خواب بود ، بهره او نازل نمی شد . (حلیة المتقین، ص۱۷۰)
اوقات خواب
بدان که خواب کردن بعد از طلوع صبح تا طلوع آفتاب و میان نماز شام و خفتن بعد از عصر مکروه است و پیش از ظهر در وقت گرمی هوا و بعد از نماز ظهر تا عصر، خواب قیلوله است و سنت است.
از حضرت علی بن الحسین علیه السلام منقول است که به ابی حمزه ثمالی فرمود: خواب مکن پیش از طلوع آفتاب، که من از برای تو دوست نمی دارم، زیرا که حق تعالی روزی بندگان را در این وقت قسمت می نماید و هر که در این وقت در خواب است از روزی محروم می شود.
حضرت رسول فرمود: هر که در جای نماز خود بنشیند از طلوع صبح تا طلوع آفتاب، خدا او را مستور گرداند از آتش جهنم. در حدیث دیگر فرمود: مثل ثواب حج کننده خانه کعبه داشته باشد و گناهانش آمرزیده شود.
اما در چند حدیث، تجویز وارد شده است که اگر نماز بکند و قدری تعقیب بخواند و پیش از برآمدن آفتاب بخواند باکی نیست چنان چه در حدیث صحیح منقول است که جناب امام رضا علیه السلام به شخصی فرمود: فردا بعد از طلوع آفتاب بیا که من بعد از نماز صبح خواب می کنم.

نقش عطر در اخلاق و تربیت
هنگامی که عطرها استشمام می شوند، از طریق پیاز بویایی و تحریک اعصاب، بر روی مغز اثر می گذارند.
عطرها می توانند بر روی حالات خلقی موثر باشند، خستگی و اضطراب را کاهش دهند و باعث آرامش شوند
آروماتراپی یا رایحه درمانی یعنی استفاده از عطرها برای درمان.
در کشور ژاپن مهندسان از عطرها برای طراحی فضای داخلی استفاده می کنند. در چنین مواردی به طور مثال از رایحه سنبل یا رزماری که بین مشتری ها منتشر می شود، برای آرامش بخشیدن به کسانی که منتظر هستند استفاده می شود و یا از عطر لیمو و اوکالیپتوس برای جلوگیری از کاهش هوشیاری کارمندان بانک استفاده می گردد.
رایحه درمانی چه می کند؟
عطرها حس قدرتمند بویایی را تحریک می کنند. بوهایی که ما استشمام می کنیم، اثرات خاصی روی احساسات ما دارند.
پزشکان دریافته اند افرادی که حس بویایی خود را از دست می دهند، در معرض خطر ابتلا به مشکلات روانی مانند افسردگی و اضطراب قرار دارند.
بو کردن یک رایحه خوشبو بین شلوغی کار می تواند شما را خوش خلق تر کند تا با انرژی بیشتری به کارهای تان برسید
تحریکات بوهای مختلف از طریق مژک های بویایی به سیستم لیمبیک (قسمتی از مغز که خلق و خو، روحیات و قدرت یادگیری ما را کنترل می کند) می روند.
مطالعات با استفاده از امواج مغزی نشان دادند که بوی سنبل، امواج آلفای مغز را در قسمت پشت سر افزایش می دهد که این امواج نشان دهنده آرامش هستند.
بوی یاس، امواج بتا را در ناحیه جلوی مغز افزایش می دهد که با وضعیت هوشیاری بیشتر در ارتباط است.
مطالعات دانشمندان نشان داده است که عطرها از موادی تشکیل شده اند که می توانند آثار خاصی بر جسم و روح ما داشته باشند.
طبق روایات و منابع طبی، راه رفتن، سواری، آب تنی، خوردن و نوشیدن، مسواک زدن، گفتگو با مردان، شستن لباس، توجه به گذر زمان و اصالت داشتن آخرت، نگاه بر آب و سبزه و همسر، شستن دست بعد از غذا، تحضیل علم و حکمت، جرعه جرعه نوشیدن شیر، تراشیدن موی پشت سر، نشسته پوشیدن شلوار، مسواک زدن، شستن سر خصوصا با سدر، کوتاه کردن سبیل، نوره گذاشتن، ملاقات با دوستان باعث غم زدایی می شود.
همچنین خوردن به، مویز، انگور، انگور سیاه، روغن زیتون، اسپند، گوشت کبک و عسل نشاط آفرین است و ذکر «لا اله الاالله الملک الحق المبین» را بر روی نگین انگشتری حک کردن و گفتن ذکر «لاحول و لاقوه الا باالله» غم را بر طرف می کند.
افسردگی و غم چه دلایلی دارد؟
طبق روایات، سوءخلق، پرخوری، شهوت، زیاد گذاشتن موی پشت سر، شلوار را ایستاده پوشیدن، با دامن خود دست و روی را خشک کردن، راه رفتن میان گوسفندان، موی ریش را با دندان چیدن، روی پوست تخم مرغ راه رفتن، بر آستانه در نشستن، طهارت گرفتن با دست راست، خوردن غذا با دست چپ، رغبت به دنیا، راه رفتن میان گورها، خندیدن در گورستان، ناخن را با دندان چیدن، بر روی شکم خوابیدن و … در نفس انسان ایجاد غم و افسردگی می کند.
پيامبر صلى الله عليه و آله :اَلطّيبُ يَشُدُّ القَلبَ؛ بوى خوش قلب را تقويت مى كند.
پيامبر صلى الله عليه و آله :إِنَّ خيارَ عِبادِ اللّه الموفونَ المُطَيِّبونَ؛
بهترين بندگان خدا كسانى هستند كه به وعده وفا كنند و بوى خوش بكار برند.
پيامبر صلى الله عليه و آله :صَلاةُ مُتَطَيِّبٍ أَفضَلُ مِن سَبعينَ صَلاةً بِغَيرِ طيبٍ؛ يك نماز با عطر بهتر از هفتاد نماز بدون عطر است.
امام صادق عليه السلام :ما طابَت رائِحَةُ عَبدٍ إِلاّ زادَ عَقلُهُ؛ هيچ كس خوشبو نگرديد مگر اين كه بر عقلش افزوده شد.
پيامبر صلى الله عليه و آله :ثَلاثٌ حَقٌّ عَلى كُلِّ مُسلِمٍ: اَلغُسلُ يَومَ الجُمُعَةِ و َالسِّواكُ وَ الطّيبُ؛
سه چيز است كه بر هر مسلمانى لازم است: غسل جمعه، مسواك زدن و استعمال بوى خوش.
پيامبر صلى الله عليه و آله :خَمْسٌ مِنْ سُنَنِ الْمُرْسَلينَ: اَلْحَياءُ وَ الْحِلْمُ وَ الْحِجامَةُ وَ السِّواكُ وَ التَّعَطُّرُ؛
پنج چيز از سنت پيغمبران است: حيا، حلم، حجامت، مسواك و عطر زدن.
پيامبر صلى الله عليه و آله :لايَنبَغى لِلرَّجُلِ أَن يَدَعَ الطّيبَ فى كُلِّ يَومٍ فَإن لَم يَقدِر عَلَيهِ فَيَومٌ و َيَومٌ لا، فَإِن لَم يَقدِر فَفى كُلِّ جُمُعَةٍ وَ لا يَدَع؛
شايسته است كه مرد هر روز از عطر استفاده كند، اگر هر روز نتوانست، يك روز در ميان عطر زند و چنانچه اين هم مقدورش نبود جمعه ها را ترك نكند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *